The tiny pharmacist

Từ khi mở blog The Tiny Pharmacist, mình đã nhận được nhiều câu hỏi qua Facebook và email về vấn đề học dược ở Mỹ cho những ai đã có bằng hoặc đang học Đại Học Y Dược ở Việt Nam. Vì mình du học từ cấp ba nên chưa trả lời cụ thể được. Vài tuần rồi mình đã dành nhiều thời gian nghiên cứu thêm các nguồn khác nhau và tạo nên Question & Answer này, hi vọng sẽ giúp các bạn giải đáp thắc mắc.

Thắc mắc 1: Làm sao để du học thạc sĩ dược sĩ lâm sàng

Ở Mỹ chỉ có một cấp dược sĩ là Doctor of Pharmacy (PharmD). Muốn hành nghề dược sĩ ở Mỹ phải có bằng PharmD khi tốt nghiệp pharmacy school và giấy phép hành nghề (license to practice) sau khi vượt qua các kì thi cần thiết. Hệ thống này không có dược sĩ trung cấp, cao đẳng, đại học, thạc sĩ. PharmD và license là hai bước đầu tiên để hành nghề trong bất kì môi trường nào- nhà thuốc, bệnh viện, ambulatory care, v.v Nếu muốn vào bệnh viện trực tiếp chăm sóc bệnh nhân, thời buổi hiện nay đa số ai mới ra trường muốn làm dược sĩ lâm sàng cũng cần Post Graduate Year 1 và 2 (PGY1 & 2). Nhiều năm về trước hành nghề dược sĩ ở Mỹ chỉ cần BSPharm, đào tạo 5 năm nhưng không có clinical, giống giống như dược sĩ đại học ở Việt Nam. PharmD là sự chuyển hóa trong ngành dược và đào tạo ngành dược ở Mỹ.

Thắc mắc 2: PharmD có phải là PhD?

PharmD khác với PhD và Master’s Degree. PharmD là professional terminal degree, giống như Medical Doctor (MD), Doctor of Dental Medicine (DMD), hay Juris Doctor (JD), các bằng này đều không phải Doctor of Philosophy (PhD). PhD đòi hỏi phải có nghiên cứu (research), xuất bản nghiên cứu (publications), luận án (thesis), và phải bảo vệ luận án. Sau khi học PharmD, nhiều người cũng có mong muốn học lên Master hay PhD. Trường mình hồi đó có chị vừa tốt nghiệp xong vào Medical School học tiếp MD luôn, ngầu lắm.

Thắc mắc 3: Muốn thành dược sĩ ở Mỹ sau khi được đào tạo ở Việt Nam có những con đường nào?

Lựa chọn 1: Chuyển bằng sang Mỹ bằng FPGEC Certification- FPGEE & TOEFL exams

Nếu đã tốt nghiệp dược sĩ ở các nước khác (foreign pharmacy graduates), để được hành nghề ở Mỹ, bạn phải qua quá trình Foreign Pharmacy Graduate Examination Committee (hay FPGEC) Certification. Giấy phép hành nghề, bằng tốt nghiệp, bảng điểm của bạn ở Việt Nam sẽ được xem xét và duyệt trước khi bạn có thể thi FPGEE và TOEFL iBT. Sau khi gửi hồ sơ, quá trình kiểm duyệt dài khoảng 6 tuần. Khi đã được duyệt, bạn sẽ thi FPGEE- The Foreign Pharmacy Graduate Equivalency Examination và TOEFL. FPGEE được tổ chức 2 lần một năm ở Mỹ. Nghĩa là bạn phải xin visa qua đến đây, có mặt ở Mỹ để được ngồi thi. Khoảng 8 tuần sau khi thi, bạn sẽ được thông báo điểm thi.

Thi xong rồi sao? Sau khi vượt qua 2 kì thi này, sẽ mất thêm 10 tuần nữa cho quá trình Final evaluation. Nếu được duyệt và hoàn tất quá trình FPGEC, bạn sẽ tự tìm hiểu những yêu cầu của Board of Pharmacy ở tiểu bang bạn muốn đi làm để hoàn thành đủ số giờ internship và xin giấy phép hành nghề (licensure). Và cuối cùng, tùy theo luật của tiểu bang mà bạn sẽ phải thi NAPLEX và MPJE tiếp để có được giấy phép hành nghề. Thông tin thêm về FPGEC và FPGEE ở đây. Hành nghề sau khi chuyển bằng có những môi trường phổ biến sau:

• Retail pharmacy: Nếu bạn định cư ở Mỹ, thì có thể đi tìm việc làm ngay sau khi có license. Còn nếu là người nước ngoài, thì phải tìm được công ty có sponsorship để có visa đi làm.
• Clinical pharmacy: Ngay cả sinh viên tốt nghiệp ở Mỹ cũng thường phải tu nghiệp thêm 1-2 năm PGY1 và PGY2 trước khi có thể được vào làm clinical pharmacy. Như ở Việt Nam không được đào tạo về mảng này thì nhiều khả năng không thể tìm được việc.
• Industry pharmacy: Đa số industry jobs ở Mỹ yêu cầu PharmD hay PhD. Nếu là dược sĩ ở nước ngoài thì mình không rõ xin việc và tìm visa sponsorship như thế nào

Lựa chọn 2: Đi học PharmD ở Mỹ

Đi học PharmD ở Mỹ cũng có hai kiểu chương trình phổ biến là Apply directly to pharmacy school hoặc apply vào Post-baccalaureate programs. Nếu bảng điểm ở Việt Nam quy đổi được tín chỉ để đạt yêu cầu pre-requisite của pharmacy school thì có thể apply (một số trường sẽ yêu cầu thi PCAT). Tuy nhiên, một số trường có citizenship requirement và không nhận international students. Ngoài pharmacy school truyền thống thì có khoảng 6 trường có mô hình Post-Baccalaureate programs for foreign graduates (hình dưới). Mỗi trường sẽ có yêu cầu khác nhau về pre-requisites.

Thắc mắc 4: Chi phí đi học ở Mỹ khoảng bao nhiêu? Ngành dược có học bổng như thế nào? Cơ hội tìm học bổng?

• Tuition: Tùy trường, tùy bang, tùy năm học. Pharmacy school được xem là graduate school nên chi phí đắt hơn học đại học, khoảng ~18,000-60,000 USD/năm cho international students, những năm sau đắt hơn năm đầu.
• Fees: Ngoài học phí, bạn phải chuẩn bị thêm chi phí ăn ở, tiền sách vở, chi phí phát sinh, bảo hiểm sức khỏe, mandatory fees. Các kì thi (NAPLEX, MPJE, FPGEE, v.v) hay licensing cũng đều tốn tiền từ vài trăm đến hơn 1,000 USD.

Theo như kinh nghiệm bản thân và hỏi các bạn sinh viên du học dược ở đây, mình thấy pharmacy scholarship rất hiếm và giá trị rất ít, chỉ khoảng vài nghìn để trang trải sách vở và giúp một phần tiền học. Nếu pharmacy school là trường công (public school/state school), thì nhiều khả năng không có học bổng hay financial aid cho sinh viên quốc tế. Hơn nữa, không hi vọng có sinh hoạt phí. Ngay cả người Mỹ cũng thường phải mượn tiền đi học rồi có việc làm trả sau.

Thắc mắc 5: Cơ hội xin việc làm cho người nước ngoài so với người bản xứ ở Mỹ ra sao?

So với sinh viên người bản xứ, sinh viên quốc tế ở Mỹ xin việc làm rất khó khăn như mình đã đề cập trong series Đi làm ở Mỹ, chủ yếu là vì vấn đề visa H1B. Retail pharmacy muốn tiết kiệm chi phí nên sẽ ít sponsor visa. Industry pharmacy có cơ hội hơn, nhưng phải cạnh tranh tìm industry fellowship. Clinical pharmacy thường yêu cầu PGY1 và PGY2, nhưng các chương trình tu nghiệp này ít khi sponsor visa, và tính cạnh tranh cũng cao. Sinh viên quốc tế khó được đi làm thêm ở Mỹ khi còn đi học, nên lại chịu thiệt thòi việc không có nhiều kinh nghiệm trên CV.

Theo mình, ưu/khuyết điểm của FPGEC vs. đi học pharmacy school

• Chuyển bằng sang Mỹ có ưu điểm là không phải đi học lại tốn tiền và thời gian, nhưng nếu không là đi định cư thì bạn phải qua Mỹ thi, khó tìm được internship
• Đi học pharmacy school có ưu điểm là học lại để có bằng PharmD và nền tảng kiến thức vững chắc và trường giúp tìm internship. Bù lại, học thêm rất tốn kém tiền bạc và ít nhất 2-4 năm.

Các nguồn để bạn tự tìm hiểu: National Association of Boards of Pharmacy; American Association of Colleges of Pharmacy; Website của các trường dược

Hi vọng thông tin trên giải đáp phần nào và gợi ý thêm nguồn để tìm hiểu. Mọi người nên tự tìm hiểu cho bản thân, nếu có câu hỏi cho mình sau khi nghiên cứu thông tin thì nên cụ thể để mình trả lời được chính xác qua comment dưới hoặc Facebook Page của trang.

Nếu có đăng lại bài, xin vui lòng dẫn nguồn tên mình và địa chỉ của trang. Cảm ơn mọi người đã theo dõi!

-Ngọc Bích, PharmD, RPh

Các bài liên quan đến làm việc ngành dược ở Mỹ

• Một ngày làm dược sĩ industry
• Industry Pharmacy với Bradley
• Clinical Pharmacy với Quỳnh Hương
• Clinical Pharmacy với Xander